محبــوبه عشــوریان | آموزش صنایع دستی

فيروزه كوبي

 (= فيروزه نشاني)، هنري است كه درطي آن فيروزه هاي ضايعاتي ناشي از تراش فيروزه به نحو جالب و هنرمندانه اي برسطحي از يك بدنه يا زيرساخت فلز يا آلياژ، دركنار هم نشانده مي شود.

قدمت فيروزه كوبي به حدود 80 سال پيش مي رسد و درآن زمان صنعتگيري به نام «يوسف حكميان» درمشهد، كار فيروزه كوبي بر روي زينت آلاتي نظير دستبند، گل سينه، گوشواره و...را آغاز كرد و حدود 20سال بعد اين هنر توسط صنعتگر ديگري به نام «حاج داداش» از مشهد به اصفهان برده شدو ازآن زمان تا به امروز توسط تعداد معدودي از هنرمندان با ذوق اصفهان ، فيروزه كوبي درشهراصفهان رواج دارد.

دراصفهان ، فيروزه كوبي صرف نظر از جواهرات ، بر روي ظروفي همچون بشقاب، سنگاب، كاسه، گلابپاش، شمعدان ، جعبه و... نيز انجام مي شود.

در اين هنر، ابتدا زيرساخت آماده مي شود و سپس كار فيروزه نشاني با دقت و صبر و حوصله و طبعاً مهارت به انجام مي رسد.

يك فرآورده ي فيروزه كوب اعم از زيورآلات و يا ظروف، عبارت است از شيئي است مسي، برنجي، نقره اي و يا برنزي كه ذرات و قطعات ريز سنگ فيروزه برقسمت هايي از سطوح آن به فرم موزاييك دركنار هم نشانده شده و به اين ترتيب جلوه اي خاص به آن بخشيده مي شود.ساخت و پرداخت چنين فرآورده هاي مشتمل به دو مرحله كافي است.

مرحله ي اول: زرگري- كه مراد ازآن ساخت و آماده سازي شي ء مورد نظر با يكي از فلزاتي است كه نام برده شد.

مرحله ي دوم: فيروزه كوبي – كه منظور از ان نشاندن خرده سنگ هاي فيروزه ي انتخابي توسط هنرمند فيروزه كوب بر روي زيرساخت حاصل از مرحله ي نخست است كه اين امر با پوشش قسمت يا قسمتهاي مورد نظر برسطح شيء انجام مي شود و براي انجام اي كار هنرمند، فيروزه كوب، سطح موضوع فيروزه كوبي را با لاك گردويي پوشش مي دهد و بامنقلش خرده سنگ هاي فيروزه را برآن مي نشاند و با حرارت حاصل از چراغ الكلي به ميزان 40 درجه ي سانتيگراد كار تثبيت دانه هاي فيروزه برسطوح مورد نظر را به اتمام مي رساند.مراحل بعدي كار پس از انجام فيروزه نشاني، صيقل دادن سطح يا سطوح فيروزه كوبي شده و پوليش قسمتهاي فلزي ظرف است.

درمورد فيروزه كوبي و آثار فيروزه كوب رعايت نكات ذيل ضرورت دارد:

1.زيرساخت مي بايست مناسب و كيفيت باشد وداراي تعادل و تقارن كافي بوده و از تناسب مطلوب برخوردار باشد.

2.فيروزه هاي نشانده شده درسطح كاربايد حتي المقدوريك اندازه بوده و ضمناً تا حد امكان فاصله اي بين آنها موجود نباش . هرچه فاصله بين فيروزه هاي نشانده شده با لاك گردويي بيشتري پرشده با شد ار ارزش كار محصول فيروزه كوب كاسته مي شود.

3.پرداخت نهايي محصول فيروزه كوبي شده از لحاظ پوليش قسمت هاي فلزي و نيز سطح فيروزه كوبي شده از قيمت كافي برخوردار است و لذا يك محصول فيروزه كوب بايد د اراي سطوح مشخص فلزي براق و كاملاً تميز و نيز سطوح فيروزه كوبي شده شفاف، درخشان و زيبا باشد.