محبــوبه عشــوریان | آموزش صنایع دستی

مراحل ساخت شیشه ی دست ساز ساخت یک محصول شیشه یی را میتوان مشتمل بربیست مرحله دانست که عبارتند از:

مرحله ی اول

نوک لوله ی دم را به آرامی در بار ۲۱ کوره و به اندازه یکم فرو برده و مقدار کمی میچرخانند تا کمی بار به آن جمع شود

مرحله دوم

در این مرحله دم را از کوره خارج کرده در حالی که دور محور خود دم چرخانده می شود، دم را در جهات مختلف گردش میدهند تا بار به اصطلاح شره نکن و در قسمت سر دم ثابت بمان

مرحله ی سوم

در این مرحله باری که در قسمت ، سر دم ثابت مانده بر روی قطعه ی آهنی مسطح سنگ کار) ورز میدهند ودر نهایت قسمت انتهایی بار را نیز با سطح ساده شدهتماس میدهند تا کمی سرد شود. این عمل را سنگ کاری میگویند

مرحله ی چهارم

در این مرحله اندکی در دم میدمند (فوت میکنند) و در نتیجه این ،کار حباب کوچکی به قطر ۵ تا ۷ سانتیمتر به نام گوی اول در انتهای دم ساخته میشود. تا خاتمه ی این مرحله مادهی مذاب هنوز داغ و سرخ رنگ است در مرحله پایانی ساخت حباب اولیه لحظاتی صبر می کنند تا گوی سرد شود و از رنگ قرمز به رنگ بار اصلی شیشه برگردد

مرحله ی پنجم

در این مرحله پس از این که گوی سرد شد، عیناً مرحله ی نخست گوی را در داخل کوره فرو برده و کمی آن را در بار میچرخانند تا بار بیشتری بر روی

حباب یا گوی اولیه جمع شود

مرحله ی ششم

در این مرحله پس از این که لوله ی دم خارج شد، دقیقاًهمانند مرحله ی دوم دم را علاوه بر چرخش در محورخود ،دم در جهات مختلف نیز حرکت میدهند

مرحله ی هفتم

این مرحله اهمیت زیادی دارد و به این صورت انجام می پذیرد پس از آن که اندکی در دم دمیده شد و حباب بزرگتر شد آن را در داخل قاشق چوبی خیس قرار داده و می چرخانند قاشقی کردن (بار به این ترتیب علاوه بر آنکه گوی تا حدودی سرد شده و از حالت خمیری در می آید، کار دمیدن در مراحل بعد نیز ساده تر میشود و نهایتاً موجب یکنواختی بیشتر شیشه از لحاظ ضخامت در تمام بدنه ی حباب میشود.

مرحله ی هشتم

در این مرحله به نسبت درازی گردن ظرف تولیدی انبر را به گلوگاه حباب نزدیک کرده و ضمن چرخاندن دم به حول محور ،دم انبر را به طرف انتهایی حباب با فشار حرکت میدهند این کار ممکن است به صورت ایستاده و با کمک ور دست» (کمک استاد کار) و یا توسط خود استاد کار به حالت نشسته و بر روی دستگاه صورت پذیرد این عمل موجب میشود در منطقه یی که انبر با بدنه حباب تماس دارد، هم شیشه فشرده تر شود و هم آن قسمت که گردن ظرف را تشکیل میدهد سردتر و در نتیجه سخت تر شده در مراحل بعدی که در دم دمیده میشود آن منطقه و تغییر شکل چندانی نیابد و قطرش ثابت بماند. هرچه گردن ظرف بلندتر ،باشد به همان میزان انبر در طول بیشتری از گلوگاه به طرف بدنه حرکت داده می شود و ضمن این کار عمل دمیدن متناوب در دم ادامه می یابد.

مرحله ی نهم

در این مرحله دقیقاً در گلوگاه حباب و دم، با انبر فشار بیشتری وارد میآید به گونه یی که قطر آن منطقه به حدود قطر دم برسد و شیاری واضح در آنجا ظاهر شود

مرحله ی دهم

این مرحله مرحله یی است که دمیدن نهایی به درون حباب انجام میشود و بنابه لزوم و مقدار حجم ظرف در آن دمیده می.شود معمولاً همزمان با آخرین فوت دردم، کف حباب را با سطح صافی مماس میکنند تاسطح اتکاء ظرف در زمان استفاده تأمین شده و به هنگام مصرف از تعادل برخوردار باشد

مرحله ی یازدهم

در این مرحله وردست با لوله ی دم دیگری ۲ که بر سر آن کمی شیشه ورز داده شده، وجود دارد یعنی سه مرحله ی اولیه روی آن انجام شده به کمک استاد کار آمده و واگیره را با فشار اندکی با کنترل استادکار دقیقاً در وسط قسمت مسطح شده ی کف حباب می چسباند اعمال فشار اندک باعث میشود که ته ظرف در قسمت مرکزی تا حدودی فرو رفته وعرق چین مانند کوچکی در کف ظرف ایجاد شود که از نظر اصول طراحی صنعتی و ایستایی ظرف هنگاممصرف دارای اهمیت زیادی است

مرحله ی دوازدهم

در این مرحله استاد کار در حالی که دم را حول محور خود می چرخاند توسط کارد و انبر محل شیار مرحله ی نهم را خش میاندازد و سپس چند قطره آب سرد در محل خش می چکاند

مرحله ی سیزدهم

در این مرحله با ضربهی مختصری که به دم وارد می شود ظرف از محلی که با آب خیس شده از دم جدا و به واگیره منتقل میشود

مرحله ی چهاردهم

در این مرحله ظرف شیشه یی به واگیره منتقل میشود و بعد به دهانه ی کوره و نهایتاً به شعله نزدیک میشود تا محل جدا شده گرم و در نتیجه نرم شود. این عمل همواره باچرخش دم حول محور خودش انجاممی پذیرد

مرحله ی پانزدهم

در حالی که لبه و گلوگاه ظرف کاملاً نرم گداخته قابل شکل پذیری ،است استادکار انبر را در دهانه ی وظرف به صورت بسته وارد کرده و حین چرخاندن واگیره حول محور ،خودش آرام آرام دهانه ی انبر را باز میکند تا قطر دهانه ی ظرف به حد مورد نظر برسد.

مرحله ی شانزدهم

در این مرحله پرداخت لبه ظرف توسط انبر یا تخته انجام میشود و به تناسب برگشتگی لبه ی ظرف میزان فشار انبر یا تخته تنظیم میشود.

مرحله ی هفدهم

در این مرحله وردست به وسیله واگیره مقداری بار از کوره برمیدارد و کمی صبر میک کند تا به حالت ریزش از واگیره به پایین شره کند آنگاه با کمک گرفتن از چرخش های جانبی و رو به پایین، طول و ضخامت بار را کنترل میکند

مرحله ی هجدهم

در این مرحله با کنترل استاد ،کار، انتهای بار واگیره در محل مناسب به بدنهی ظرف چسبانده میشود و به کمک قیچی از محل مناسب و مورد نظر استاد کاربریده میشود و بعد از چرخش مختصر دور محور دم سر دیگر بار قیچی میشود تا از یک سو آزاد و از سوی دیگر به بدنه محکم ،شود، سپس با انبر شکل پذیرفته و به بدنه محکم میشود.

مرحله ی نوزدهم

در این مرحله بعد از نصب دو سر دسته به بدنه، واگیره دور محور خود گردش میکند و در صورت لزوم در جهات دیگر نیز چرخانده میشود تا زمانی که بار کاملاً سرد و سخت شود اگر قرار باشد روی دسته تزیین شود، در همین مرحله انجام می گیرد

مرحله ی بیستم

مرحله یی است که کار همراه با واگیره به گرمخانه چی واگذار میشود وی نیز کار را در محل مناسبی ازگرمخانه هدایت می کند با ضربه ی اندکی که به واگیره وارد می کند ظرف به آهستگی از آن جدا می شده و در ته گرمخانه روی ماسه ی نرم میافتدشیشه ی ساخته شده باید حدود ۴۸ ساعت در گرمخانه بماند و آهسته آهسته سرد شود. درجه ی حرارتگرمخانه در این مرحله حدود ۵۰۰ درجه ی سانتیگراد است که آرام آرام تا ۲۰ درجه کاهش می یابد