محبــوبه عشــوریان | آموزش صنایع دستی

سفال و سرامیک سازی

۱-تعریف

به محصولاتی که با استفاده از گل رس و همچنین گل به دست آمده از سنگ‌های کوارتز و کائولین به کمک دست و چرخ سفالگری ساخته و سپس پخته می‌شود سفال و سرامیک گفته می‌شود.

برای تکمیل اشیا ساخته شده در نقاط مختلف کشور بر حسب سنت و رسوم اقدام به نقاشی ،کنده کاری و با ایجاد نقوش برجسته روی آنها اعمال می‌شود و از لعاب مناسب برای پوشش سطح اشیا استفاده به عمل می‌آید محصولات تولید شده شامل انواع پارچ و لیوان ظروف غذاخوری گلدان و سایر وسایل ظروف و حجم های مصرفی و تزیینی است.

۲-تاریخچه ی مختصر سفالگری

سفالگری قدیمی‌ترین صنعتی است که پس از حصیر بافی به دست بشر به وجود آمده و زادگاه آن ایران است اول نمونه های سفال که متعلق به ۱۰ هزار سال قبل است و به دست مردم ساکن در کوهستان‌های بختیاری ساخته شده تقلیدی است از سبد هایی که با ترکه های درختان می‌بافتند و در بسیاری موارد سبد به صورت قالبی برای ساختن ظروف سفالین به کار می‌رفته است.

سفال سازان در این دوره از کوره‌های پخت سفال بی‌اطلاع بودند و احتمالاً ظروف گلین را در کنار همان آتشی که برای پخت گوشت شکار مهیا می‌کردند می‌پختند با این حال ظروف مذکور به قدرت کافی استحکام داشته است از آثار مهم سفال در ایران ظروف دست ساخته منطقه سیلک در کاشان است ه متعلق به هزاره‌های پنجم و چهارم قبل از میلاد است این آثار نقاشی و رنگ آمیزی ساده دارد معمولاً به رنگ سیاه و قهوه‌ای است و بر روی آن نوع گوش حیوانات و گیاهان نقاشی شده است در ۶ هزار سال قمری اولین نشانه پیدایش کوره پخت در صنعت سفال دیده شده و در ۳۰۰۰ و ۵۰۰ سال قمری چرخش سفالگری ساده‌ای با دست حرکت می‌کرد ساخته شده است پیدایش چرخ سفالگری در این صنعت تحول بزرگی به وجود آورد آثار به جای مانده در نقاط مختلف ایران در این دوره از زیباترین آثار جهان است نمونه‌ها از ظروف سفالین نقش‌دار در مناطقی نظیر سیالک شوش لرستان تپه حسنلو آذربایجان تپه حصار دامغان اسماعیل آباد قزوین و تخت جمشید کشف شده است.

در بعضی از دوره‌ها به علت گسترش فلزکاری و تهیه انواع ظروف فلزی سفالگری از رونق افتاد اما در آغاز دوران اسلامی به علت منبع مذهبی استفاده از فلزات گرانبها نظیر طلا و نقره در ساخت ظروف و همچنین به دلایل اقتصادی صنعت سفال سازی مورد توجه بیشتری قرار گرفت.

در دوره‌های سلجوقی و صفوی این هنر رونق و تحول بسیار پیدا کرد استفاده از لعاب‌های مختلف مانند لعاب طلایی مینایی و نیز نقوش متنوع و بدیع و کنده کاری بر روی ظروف معمول شد.

سفالگری در حال حاضر از رایج‌ترین صنایع دستی ایران است و در اکثر مناطق روستایی و بسیاری از شهرها رواج دارد و مناطقی مانند لالجین همدان ،میبند یزد ،سیاه کل در استان گیلان مند گناباند کلپورگان سراوان در استان سیستان و بلوچستان، اصفهان، تهران، ری ،نطنز، ساوه ، ورامین، شهرضا ،تبریز، کرج ،سمنان و شاهرود مراکز اصلی سفال سازی ایران به شما می‌آید.