محبــوبه عشــوریان | آموزش صنایع دستی

طرز تهیه ی گل سفالگری، 

برای تهیه گل سفالگری ابتدا خاک رس را می‌کوبند تا خورد و نرم شود سپس آن را الک کرده در حوضچه می‌خیسانند و به صورت دوغاب در می‌آورند ، دانه‌های شن و ماسه موجود در خاک به علت سنگینی ته نشین شود سپس دوغاب را از طریق سوراخی که مقداری از کف حوض بالاتر است به حوضچه مجاور منتقل می‌کند و آب آن از طریق سوراخ حوضچه خارج می‌شود و بقیه آب گل با تابش خورشید تبخیر می‌شود آنگاه گل را به کارگاه منتقل و با پا لگد می‌کنند و ورز می‌دهند تا متراکم‌تر شده حباب‌های هوا از میان آن خارج شود چسبندگی لازم را به دست آورد و آماده چرخ کاری شود سپس آن را به اندازه دلخواه لوله می‌کنند که این عمل را اصطلاحا چانه کردن و گلوله‌های کوچک گل را چانه می‌نامند ومعمولاً برای اشیا بزرگتر از گل سفت‌تر و برای اشیا کوچکتر از گل نرم‌تر استفاده می‌شود

روش های ساخت

مصنوعات سفالی به طور معمول به روش‌های مختلف ساخته می‌شود که مهم‌ترین آن عبارت است از روش فشاری، روش لوله‌ای، روش ورقی، روش چرخ کاری و روش قالبی که نحوه انجام هر یک به شرح زیر است گفتنی است که هنرمندان سفالگر گاه از تلفیق روش‌های مذکور نیز برای ساخت محصول سفالین استفاده می‌کنند

الف-روش فشاری: این روش ساده‌ترین روش شکل دادن به گل است ابتدا یک گلوله گل ورز داده شده را انتخاب می‌کنند پس با فشار انگشت شست سوراخی میان گلوله گل ایجاد می‌کنند بعد گلوله را ه آهستگی در کف دست چپ چرخانده با انگشتان دست راست به آن شکل می‌دهند گفتنی است که گلوله گل باید دائما مرطوب باشد تا رطوبت کلی آن از بین نرود و ترک بر ندارد در این روش از شکلی ساده استفاده کنید

ب-روش لوله ای: با این روش می‌توان ظروف بسیار حجیم و بزرگ ساخت یونانیان این روش را بسیار گسترده انجام می‌داده‌اند برای ساخت ظرف به این روش ابتدا صفحه گلی مدور به ضخامت نیم تا یک سانتی‌متر تهیه می‌کنند این ورقه باید روی صفحه گچی قرار گیرد سپس با کف دست گل را باریک کرده به صورت لوله در می‌آورند لوله مزبور را روی صفحه تخت می‌گذارند و آن را با دست ه جلو و عقب می‌برند تا شکل آن کامل شود سپس لوله‌های گلی را روی هم قرار داده با فشار دادن آن را به هم وصل می‌کنند تا شکل مورد نظر کامل شود هنگام کار پایین ظرف را در یک نایلون می‌پیچند زیرا اگر ظرف خشک شود امکان اضافه کردن گل بر روی سایر لوله‌ها وجود ندارد و گل جدید هنگام خشک شدن ترک خواهد خورد

ج-روش ورقه ای: مقداری گل را با دست و یا به کمک وردنه روی میز صاف می‌کنند و به صورت تخت در می‌آورند سپس گل را به ابعاد شکل مورد نظر برش می‌دهند و به یکدیگر وصل می‌کنند قطعات باید با دقت اندازه‌گیری شود

د-روش چرخ کاری: این روش به تمرین مرتب نیاز دارد مراحل ساخت یک ظرف در روش چرخ چنین است:

1)مقدار گل ورز داده شود یک چانه گل را ا ضربه به روی چرخ می‌گذارند به طوری که گل کاملاً به چرخ بچسبد

2)سرعت گردش چرخ را به حداکثر می‌رسانند به قدری آب بر روی گل ریخته سپس با کف یک دست آن را به طرف مرکز چرخ فشار می‌دهند و با دست دیگر آن را حمایت می‌کنند پس از مدتی گل کاملاً در مرکز چرخ قرار می‌گیرد به این مرحله مرکز کردن گل می‌گویند

3)باز کردن گل: پس از آن که گل در مرکز قرار گرفت سعی می‌کنند آن را به صورت هرمی شکل درآورند ر این مرحله با دو دست گل را چند بار بالا و پایین می‌آورند تا کاملاً در دست محاط شود پس از آن با دو انگشت شست به وسط گل فشار می‌آورند تا سوراخی در وسط آن ایجاد شود. باید توجه داشت که عمق این سوراخ باید به اندازه یک سانتی‌متر از کف چرخ بالاتر باشد بعد به آرامی انگشتان را از یکدیگر دور می‌کنند تا سوراخ مزبور گشادتر شود

4)بالا بردن یا بالا گرفتن گل: این عمل موجب می‌شود دیواره‌های گل نازک شود دو دست را در کنار دیواره ظرف قرار داده سپس با حرکت انگشتان سبابه گل را ز پایین به بالا استوانه می‌آورند بدین ترتیب یک استوانه کامل با ضخامت مناسب بر روی چرخ تشکیل می‌شود می‌توان با کم یا زیاد کردن فشار دو دست شکل لازم به وجود آورد

5)برای ساختن شکل‌های باز مانند بشقاب و کاسه احتیاج به ساختن استوانه نیست و بعد از مرکز کردن و یا باز کردن گل باید مستقیماً شکل ظرف را تعقیب کرد

6)پس از اینکه شی شکل مورد نظر را پیدا کرد به وسیله نخ یا سیم نازک آن را از بقیه چانه جدا می‌کنند ظرف ساخته شده را مدتی در سایه می‌گذارند تا نیمه خشک شود این مدت بسته به بزرگی و کوچکی و یا نازکی و ضخامت فرآورده از ۱۲ تا ۲۴ ساعت متغیر است

7)پس از گذشت این مدت شی را به صورت وارونه روی چرخ گذاشته در حالی که چرخ حرکت می‌کند با یک تیغه ساده قسمت‌های زاید را که بیشتر مربوط ه ته ظرف است می‌تراشند

8)پس از تراش شکل کامل می‌شود و باید آن را ۲۴ ساعت در سایه قرار داده و سپس آن را مقابل آفتاب یا گرمخانه گذاشت تا کاملاً خشک شود بعد از خشک شدن کامل در صورت لزوم می‌توان شی را با سمباده صیقلی کرد

اشیای سفالین پس از ساخت داخل کوره قرار می‌گیرد و پس از حرارت دیدن پخته می‌شود چنانچه قرار باشد اشیا بدون لعاب عرضه شود باید با درجه حرارتی بین ۹۵۰ تا هزار درجه سانتیگراد و به مدت ۸ ساعت در کوره پخته شود در حالی که سفال‌هایی که بعداً به صورت لعاب‌دار عرضه خواهد شد در این مرحله با حرارت ۹۰۰ تا ۹۵۰ درجه سانتیگراد و به مدت ۸ ساعت پخته می‌شود تا بعداً بتواند لعاب را به خود جذب کند