زیر اندازهای سنتی ایران

مقدمه

نخستین حصیرها متعلق به 12000 سال پیش و متعلق به تمدن بین النهرین است.زیراندازهای ایرانی شامل حصیر

زیرانداز،نمدزیر انداز،پلاس،انواع گلیم،گبه،قالی و جاجیم است .در مجموع و افزون بر بافته ها ی دارای سه نوع بافت غیر داری یعنی جاجیم،نمد زیر انداز،وحصیر زیر انداز انواع فرش زیراندازهای سنتی ایران را تشکیل می دهد.

انواع گلیم

گلیم پلاس،گلیم ساده( دو رو یا تخت)گلیم سوماک (یک رو)، گلیم یک رو ولی غیر سوماک

پلاس : گلیمی درشت بافت ،تمام پشمی [ به صورت ذهنی و بدون نقشه بافته می شود.

گلیم ساده (دورو )بیشتر به دست عشایر بافت می شود

مهمترین ابزار کار دار یا دستگاه گلیم بافی است که می تواند

افقی یا عمودی باشد.به این خاطر آن را دورو نامیده اندچون از هر دو رو قابل استفاده است.

گلیم سوماک یا یک رو :یک نوع گلیم ضخیم و در مقایسه با گلیم ساده شیوه بافت کاملتر شده است.پشت گلیم سوماک یا یک رو بینقش بوده برای همین یک رو نامیده میشود از سوماکهای معروف ایران میتوانیم

به سوماک ورنی شیرکی، پیچ، رندی، سرانداز بینام اشاره کنیم.

که تفاوت عمده این سوماکها در نگارهها و نقوش و مواد اولیه آنهاست.

زیلو

پیشینه بافت زیلو 500 تا 700 سال و خاستگاه آن مناطق کویری ایران بوده است.

زیلو تنها زیراندازی که هم تار و هم پودش از نخ پنبهای انتخاب میشود و روش بافت آن متفاوت است بافت گلیم است

یکی از ویژگیهای زیلو محدود بودن رنگها در بافت آن است که از دو رنگ تجاوز نمیکند در بافت زیلو دو نوع نقش حاشیه و نقش کار وجود دارد

که هرچه این نقوش پیچیدهتر باشند بر ارزش زیلو میافزاید.

گبه

نام دیگر گبه را خرسک مینامند که البته درست نیست زیرا به هر فرش درشت بافی خرسک نیز میگویند.

گب نوعی فرش و بافته ی داری است

گرهدار ،تمام پشمی، ذهنی بافت، پرزهای بلند و طرحهای هندسی.

مراکز اصلی و مهم بافت گبه مناطق عشایری و روستایی است.

قالی

فرشی است پرزدار که از طریق درگیری پرز و گره زدن آن بر تار و پود گذاری بافته می شود .

شاخصترین و کاملترین زیرانداز سنتی است.

اولین فرش بافته شده به حدود 2500 سال پیش و با نام قالی پازیر یک شناخته میشود

این فرش توسط رودنکو باستان شناس روسی از منطقه سیبری کشف شد و نشان دهنده ی

قدیمیترین قالی کشف شده جهان توسط ایرانیان در دوره هخامنشین است.

ایران از قدیم الایام در بافت فرش شهرت خاصی داشته و این را میتوان از فرش زیبای بهارستان که در دوره ساسانی بافته شده و فرش های زیادی که از دوره ی صفوی به جا ی مانده ثابت کرد.یکی از اقلام صادراتی ایران فرش است که باعث به وجود آمدن مشاغل زیادی مرتبط با قالی شده است .

مواد اولیه قالی دستبافت

تار)چله(،پود،دار عمود یا افقی ،شاخه )متین(،چاقو)کارد( قلاب،قیچی،سیخ پود کشی،قشو،نقشه

در بافت قالی از دو نوع گره استفاده می شود

گره نامتقارن معروف به گره فارسی بیشتر در شهرهای اراک،قم،مشهد و اصفهان کاشان و نائین کاریرد دارد.

گره متقارن معروف به گره ترکی بیشتر در آذربایجان شرقی و غربی ،اردبیل و زنجان کاربرد دارد.

ابعاد و اندازه های قالی و همچنین طرح های ذهنی بافت و بر اساس نقشه در قالی بافی بسیار متنوع است.طراحی فرش در ایران بسیار متنوع است و خلاقیت و قدرت بی نظیر طراحان باعث شده ایران سرزمین طراحی فرش نامیده شود.همچنین کیفیت خوب پشم گوسفندان ایرانی

به خاطر ضخامت خاص آن،و رنگ آمیزی منحصر به فرد قالی در ایران باعث شده فرش ایرانی بسیار معروف شود و با وجود رقبایی همچون پاکستان ،پنال،ارمنستان و ....از نظر میدان

صادرات در راس همه ی ممالک صادر کننده ی قالی در جهان قرار گیرد.

در هنگام خرید قالی به چه نکاتی باید توجه کنیم:

1(ثبات رنگ گلیم:می توانیم پارچه غنایی را محکم روی گلیم بکشیم اگر رنگ را منتقل نکند نشان دهنده ی ثبات رنگ آن است.

2(تاروپود متراکم گلیم:هنگام خرید با دو دست قسمتی از آن را به دو طرفین بکشیم اگر تراکم کافی داشت به آسانی باز نمی شود.

3(سبک وزنی گلیم: هرچه گلیم سبک تر باشد مرغوب تر است.

4(عدم وجود شیار یا سوراخ در حد فاصل رنگ ها

5(عدم داشتن سره : یعنی طول و عرض گلیم یکی باشد یا در صورت داشتن سره مقدارآن کم باشد .