محبــوبه عشــوریان | آموزش صنایع دستی

کوره و ساختمان آن در سفالگری

طی قرن‌ها روش‌های مختلفی برای پختن ظروف سرامیکی ابداع شده است ه برخی از آنها امروزه نیز رایج است و تعدادی دیگر از روش‌ها به علت آنکه مشکل بوده و یا مورد مصرف کمتری داشته است به تدریج متروک مانده و زیاد رفته است

روش حرارت دادن سرباز یکی از شیوه‌های اولیه است که بشر بدان دست یافته است در منطقه جنوب ایران نظیر ( کلپورگان و شهوار میناب ) برای پختن ظروف هنوز از این روش استفاده می‌شود در این کوره‌ها ظروف را در گودالی گذاشته وی آن را با هیزم می‌پوشانند سپس با آتش زدن هیزوم‌ها موجبات پخته شدن روف داخل گودال را فراهم می‌سازند.

در این روش به دلیل یکنواخت نبودن دامنه حرارت بسیاری از ظروف در اثر شوک حرارتی می‌شکنند توضیح این قسمت باز کوره یا تکه‌های گل پوشانده شده است از این رو ظروف در داخل کوره حرارت داده می‌شود

حدود ۵۰۰۰ سال قبل در قسمت مدیترانه کوره‌هایی از آجر خشک ساخته شد که سوخت لازم ، از قسمت تحتانی وارد آن می‌شد سوخت این نوع کوره‌ها با چوب تامین می‌شد و حرارت آن از قسمت پایین به قسمت بالا انتقال می‌یافت این نوع کوره که در ایران باستان و یونان رایج بوده است کوره کشش فوقانی نامیده می‌شود. هنر ساختن کوره در شرق و خاور دور بسیار پیشرفته‌تر از اروپاست با دسترسی آسان به مواد اولیه نسوز و کائولین چینی‌ها توانستند کوره‌های عایق بهتری ساخته حرارت را در آنها افزایش دهد کوره‌های کندویی شکل اولین کوره‌هایی است که به دست چینی‌ها ساخته شده است این نوع کوره‌ها به نام کوره کشش تحتانی مشهور است در کشش تحتانی حرارت از پایین کوره به قسمت بالا آن منتقل می‌شود و دوباره برگشت می‌کند و از قسمت کف کوره خارج می‌شود در این نوع کوره‌ها ی‌توان حرارت را تا ۱۵۰۰ درجه سانتیگراد برد

کوره‌هایی که در ایران کاربرد دارند به طور معمول از نوع کوره‌های کشش تحتانی است و در برخی مناطق از انواع دیگر استفاده می‌کنند حداکثر حرارت ر این نوع کوره‌ها هزار درجه سانتیگراد است جنس داخل کوره از آجر معمولی است برای عایق‌بندی جدار داخلی آن را از کاه گل می‌سازند

پلان این نوع کوره‌ها دایره‌ای شکل و سقف آن گنبدی است که در وسط آن سوراخی ایجاد شده است و در مواقعی که کوره می‌سوزد سوراخ را می‌بندند و وقتی که کوره خاموش می‌شود برای خارج شدن حرارت از کوره سوراخ مذکور را باز می‌کنند دیواره‌های این نوع کوره طبقه‌بندی شده است اشیا بر روی آن طبقات چیده می‌شود در دیواره سوراخ‌هایی نیز ایجاد شده که فاصله طبقات را در صورت لزوم و بسته به ارتفاع اشیا می‌توان کم و زیاد کرد

در وسط کوره حفره‌ای وجود دارد که به طبقه‌بندی زیرین کوره که برای نصب مشعل تعبیه شده است و تقریباً ۷۰ سانتی‌متر ارتفاع دارد متصل است و مشعل در زیر حفره قرار می‌گیرد حرارت از طریق آن به کوره وارد می‌شود

منبع سوخت که نفت سفید و یا نفت مشعل یا هر نوع دیگر سوخت است به منظور ایجاد فشار بر روی ارتفاع قرار می‌گیرد و در سر راه منبع و مشعل نیز یک شیر وجود دارد که با آن شعله را کم و زیاد می‌کنند. در چهار طرف دیواره‌های کوره وراخ‌هایی به اسم دودکش تعبیه شده که از یک سمت به کف کوره و از سمت دیگر به بالای آن راه دارد کف بعضی از کوره‌ها پله پله است و روی این پله‌ها ظروف چیده می‌شود از دیواره گرفته شده است که در حال حاضر از کوره‌های برقی گازی و تونلی نیز برای پخت سفال استفاده می‌شود که جدیدترین نوع کوره‌های پخت کوره‌های تونلی است

همچنین امروزه از حرارت سنج برای تشخیص درجه حرارت داخل کوره استفاده می‌شود

مختصری درباره شیوه‌های جدید سفال

هم اکنون شیوه‌های گوناگون برای تزیین سفال توسط سفالسازان و یا دست اندرکاران هنر سفالگری به کار گرفته می‌شود

لعاب یکی از شیوه‌های تکمیل و تزیین سفال است به ویژه آنکه در این مورد لعاب‌های ابتکاری ساخته و به کار برده می‌شود

نقاشی و خطاطی روی سفال و نیز کنده کاری روی انواع سفالینه‌ها از دیگر شیوه‌های تزیین سفال است که در برخی از مناطق کشورمان مرسوم است

گفتنی است یکی از وجوه شناسایی و تشخیص سفال‌های مناطق مختلف ایران لعاب و نقش آن است که از دیرباز سفال‌های هر منطقه مهم سفالگری ایران با نقوش خاص و نیز در مواردی با لعاب خاص تزیین و آرایه می‌شده است