چاپ سنتی:

چاپ عبارت است از رنگرزی در قسمت‌هایی از پارچه و فرق آن با رنگرزی این است که در رنگرزی تمام قسمت‌های پارچه همرنگ می‌شود ولی در چاپ می‌توان با استفاده از یک یا تعدادی رنگ روی روی زمینه سفید یا رنگ شده طرح دلخواه را بوجود آورد از حدود اوایل قرن هفتم هجری قمری و همزمان با هجوم مغول‌ها یه ایران راه یافتند و در گذشته اصفهان، شیراز ، بروجرد، همدان، رشت، کاشان، نخجوان، یزد، سمنان، گناباد، نجف آباد، روستاهای فارسان، گزبرخوار، خورزرق، برخوار، لنجان و سبره جز مراکز مهم قلمکــار به شمار می‌رفتند و از نظر اهمیت پارچه‌های قلمکار بروجردی در درجه اول قرار داشته است.

 

 

چاپ پارچه:
چاپ پارچه تجسمی‌زنده از فرهنگ و هنر این سرزمین دارد .
در ادوار مختلف تاریخ و نشانه های فرهنگ عمیق و پر قدرتی است كه نه تنها در مقابل هجوم اقوام مختلف مقاومت كرده ، بلكه توانسته فرهنگهای تحمیلی بیگانه را در خود حل نموده و به آن سیمایی ایرانی ببخشد .
براستی مردم ایران دربارة هنر چه میدانند جز اینكه به حضور دائم آن در كنار خود عادت كرده اند و چگونه میتوان برای مردم در مورد مسئله ای كه كه به آن آشنا هستند صحبت كرد .
برای تحقیقاتی كه به ما داده شده بود به مراكز گوناگونی رفتیم تا بتوانیم قسمتی از هنری كه شاید كه فقط با اسم آن آشنا هستیم شناختی كامل ، كه نه شناختی سطحی داشته باشیم زیرا صنایع دستی این مرز و بوم دارای تنوع و ظرافتهای بسیار است كه ما در پیچ و خم ظرافتهای آن به دنبال یافتن ناشناخته های این هنر زیبا میباشیم تا گوشه ای از تمدن ایران باستان را تداعی كنیم .
امید است با این كار یا بنیانگذاران این هنر را زنده نگهداریم و برای ماندگاری این صنایع در فرهنگ ایران تلاش كنیم .

 

چاپ پارچه و چاپ سنتی:

تولید طرحهای رنگی ونقوش روی پارچه به وسیله باسمه یا قالب ظاهرا در سدة چهارم بیش از مسیح در هند بوجود آمده است. در كارنامه های چینی نوشته شده است كه پارچه های چاپی از سال 140 پیش از مسیح از هند به چین آورده شد. در زبــان فارسی واژه چیت به معنی پارچه های چاپی است واین واژه در اصل هندی است. استرابوStrabo مورخ رومی‌در اولین سالهای پس از میلاد مسیح نوشته است كه در زمان وی پارچه های چاپی از هند به اسكندریه میرفت. كشفیاتی كه در آثار باستانی مصر شده نشان می‌دهد كه چیت تا سدة چهاردهم به بازارهای آنجا وارد می‌شده است. در دوره ساسانیان چاپ روی پارچه در ایران یافت وروشهای نوینی در تزیین پارچه های ابریشمی‌وكتانی وابریشمی‌ابداع گردید.
نخستین پارچه های چاپی در شمال اروپا از گورسنت كاســاریوس اهل آرلس St. Caesarius Arles(در حـــدود 543 میــلادی)
بدست آمده است. این پارچه ها به سبك شرقی درست شده بود. بالاخره وقتی چاپ باسمه ای پارچه در اروپــــا متداول شد، روش آن با شرق فرق داشت.
چیتساز اروپای قرون وسطی یعنی از سدة سیزدهم به بعد، ماده رنگی را كه با چسب ویژه ای آمیخته كرده بود از قالبهای خود به پارچه منتقل می‌كرد وفقط روی آن نقش می‌بست. از سوی دیگر چیت سازی مشرقی رنگهای واقعی كه تمام الیاف وپود پارچه را رنگ می‌كند به كار می‌برد.

چاپ عبارت است از رنگرزی در قسمتهایی از پارچه وفرق آن با رنگرزی این است كه در رنگرزی تمام قسمتهای پارچه همرنگ می‌شود ولی در چاپ می‌توان با استفاده از یك یا تعدادی رنگ روی روی زمینه سفید یا رنگ شده طرح دلخواه را بوجود آورد از حدود اوایل قرن هفتم هجری قمری ومزمان با هجوم مغولها یه ایران راه یافتند ودر گذشته اصفهان، شیراز ، بروجرد، همدان، رشت، كاشان، نخجوان، یزد، سمنان، گناباد، نجف آباد، روستاهای فارسان، گزبرخوار، خورزرق، برخوار، لنجان، سبره و… جزو مراكز مهم قلمكــار به شمار ممی‌رفتند واز نظر اهمیت پارچه های قلمكار بروجردی در درجه اول قرار داشته است.

چگونگی چاپ باتیك: چاپ كلاقه ای ( باتیك):

باتیك عبارتند از هنری دستی است كه در جنوب شرقی هندوستان ، اروپا وقسمتی از آفریقا تهیه می‌شود ونوعی از آن كه به كلاقه ای معروف است بیشتر در روستا های اطراف وبه ویژه در مناطق روستایی اسكو كهنمو اسكندان ، دیزج، وبا ویل روادارد.
باتیك در جاوه ( یكی از جزایر كشور اندونزی ) كه در فرهنگ نفیسی حصار وضریح معنا شده و عوام آن را كلاغی ،كلاقی وكلاقه ای می‌خوانند ومی‌نویسند ودر پاره ای از نقاط نیز ( قنوز) كه معادل اذری ابریشم اشت تلفظ می‌شود و وجـــــــه آن است كه چون در گذشته های دور معمولا قسمتهایی از پارچه را كه قرار بود رنگ آمیزی شود به اشكال خاصی گره زده یا می‌دوختند وسپس مبادرت به رنگرزی می‌كردند . طبیعتا چون رنگ نمی‌توانست در قسمتهای گره خورده یا دوخته شده نفوذ كند‌ ، پس از پایان عملیات رنگرزی وباز شدن گره ها ونقاط دوخته شده قسمتهایی كه رنگ را جذب نكرده بود حالتی نگاتیو در متن رنگی به خود می‌گرفت وبازار آنجا كه معمولا فقط از یك رنگ وبیشتر رنگ سیاه استفاده می‌شود این نقوش تصادفی حالت پر كلاغ را به ذهن تداعی می‌كرد وبه همین جهت نیز برای متمایز ومشخص شدن از سایر منسوجات رنگرزی شده كلانی خوانده می‌شود.
باتیك كه بیشتر به پارچه های با چاپ مقاوم در برابر نور. حرارت ، رطوبت ، وسایر عوامل جوی اطلاق می‌شود اصالتا هنری چینی است وبیش از 2000 سال از عمر آن می‌گذرد ودر حال حاضر علاوه بر ایران به صورت هنری ملی در بخشی از كشورهای جنوب و شرق اسیا رواج دارد ومعمولا صنعتگران از ابزار وادواتی بسیار ساده وابتدایی استفاده می‌كنند. یافته های باستان شناسی موجود در موزه های ایران و سایر كشورهای جهان گواه تولید پارچه هایی با چاپ باتیك را مشخص كرد. این نگفته قطعی به نظر می‌رسد كه تزئین پارچه به وسیله هنر صنعت باتیك از سالهای بسیار دور وحتی قبل از كشف سایر شیوه های رنگرزی رواج داشته وكسانی بوده اند كه با كمك وسایل ساده ای مهنند مهرها وقالبهای چوبی ، البسه وسایر پارچه های مورد مصرف عامه را با رنگ های متنوع گیاهی می‌كرده اند.
این شیوه های چاپ تدریجا به وسیله اقوام ابتدایی كشور اندونزی تكامل یافته وبا كشف گیاهانی كه عصاره آنها مانع نفوذ رنگ در پارچه می‌شود تحول جدیدی در این هنر صنعت پدید آمده به این طریق صنعتگران برگ موز را در محلول سود سوز حل كرده ومایع چسباندگی را كه بدست می‌آمده با ماسه نرم یا خاك رس مخلوط نموده و‌آنگاه به وسیله قلمهای مخصوص یا ابزار دیگری از این ماده مقاوم به عنوان جوهر استفاده ونقوش دلخواه را بر روی ابریشم خام نقاشی می‌كرده اند واز آنجا كه پس از رنگ آمیزی وشستشوی پارچه نقاطی كه قبلا به وسیلة ماده مقاوم پوشانده شده بود سفید باقی می‌ماند . چنانچه صنعتگران قصد رنگ آمیزی قسمت های سفید یا چند رنگكردن پارچه را داشت مجددا قسمتهای رنگ آمیزی شده را با ماده مقاوم پوشانده ومبادرت به رنگ آمیزی دوباره یا چند باره آن می‌كرد و با تكرار این عمل پارچه نقش های رنگین متنوعی به خود می‌گرفت.

 

 

باسلام

مصاحبه خبرگزاری متادخت با اینجانب در خصوص تغییر معماری خانه، تحول نقش زن 

در تاریخ 18- ام شهریور ماه 1404

تقدیم حضورتون

جهت مشاهده مصاحبه روند زیر را طی کنید

خبرگزاری متادخت / محتوی تخصصی / گزارش

رنگ و رنگرزی

رنگرزی یعنی تثبیت یک ماده رنگ دار بر روی الیاف مورد نظر رنگ ها به دو گروه تقسیم می شوند.

 1)طبیعی

2)مصنوعی

رنگهای طبیعی

سه منشا گیاهی (نباتی)،جانوری (حیوانی)،معدنی(فلزی) دارند رنگهای گیاهی از ریشه، ساقه، برگ و پوست میوه درختان مثل روناس،آسپرک، نیل و... غیره به دست میآید.

رنگهای حیوانی از حیواناتی مثل حشره قرمز دانه و یا نوعی صدف دریایی به دست میآید.

رنگهای معدنی بیشتر برای تثبیت رنگ الیاف استفاده میشود که به آن دندانه کردن میگویند مشهورترین دندانهها عبارتند از زاج سفید، زاج سبز و زاج سیاه

رنگهای مصنوعی

حدود 22سال است که که از این رنگها در ایران استفاده میشود.

اگرچه این رنگها از لحاظ قیمت ارزان و الیاف را به رنگ مورد نظر در میآورند اما از جهت ثبات در برابر نور ستشو و گذشت زمان بی ثبات هستند.

مقایسه رنگهای طبیعی و رنگهای شیمیایی رنگهای طبیعی با گذشت زمان و حتی در اثر شستشو جلوه بیشتر و زیباتری پیدا میکنند زیرا از الیاف طبیعی به دست آمده اند ولی رنگهای مصنوعی در آغاز جلوهای تند دارند ولی با گذشت زمان رنگ پریده میشوند رنگرزی با مواد طبیعی هیچ گونه ضرری برای رنگرزان ندارد و پساب آن برای طبیعت زیان آور نیست ولی رنگهای شیمیایی دارای عوارض پوستی و تنفسی برای رنگرزان هست

رنگرزی با مواد طبیعی به مهارت و تجربه نیاز دارد و زمان بیشتری میگیرد اما رنگرزی با مواد مصنوعی نیاز به زمان و هزینه کمتری دارد.

نساجی سنتی ایران

گروه نساجی سنتی ایران شامل پارچه های دستباف،رنگ و رنگرزی، رودوزی های سنتی وچاپ های سنتی می شود.

 

پارچه های دستبافت:

پارچه های دستباف کلیه ی مراحل سه گانه بافندگی ،ایجاد دهنه ی کاره ،پود گزاری و دفتین زدن همگی با حرکات دست و پا صورت می گیرد.

انواع پارچه های دستباف:

1- پارچه های نفیس

2- سایر پارچه های دستباف

شیوه ی بافت بسیار دشوار ومهارت خاص نیاز دارد .مواد اولیه ی آن گران قیمت است .تعداد استادان و هنرمندان این حوزه بسیار اندک است از جمله پارچه های نفیس می توان به زری دارایی مخمل و ترمه اشاره کرد.

در بافت زری بافی که به دوره ساسانی می رسد از نخ ابریشمی و گلابتون و روکش طلا و نقره استفاده می شود.

دارایی: پارچه ای که تار وپود آن از ابریشم و مرکز تولید آن شهر یزد است.

مخمل:پارچه ای است با تارپود و پرزتماما ابریشم و شیوه ی بافت بسیار دشوار که بیشتر در کاشان بافته می شود.

ترمه: پارچه ای با تار و پود ابریشمی یا کرکی و پشمی با شیوه ی بافت بسیار دشوار که از دوره صفویه بافت ترمه انگشتی در ایران مرسوم بوده و در شهرهای یزد و کرمان بافت می شده.

مخمل نقش برجسته:در بافت آن نیاز به همکاری سه هنرمند است که بافت آن در کاشان و پیشنه ی آن به دوره صفویه برمی گردد.

یکی از مهمترین دستبافت های ایرانی جاجیم است که کاربرد آن بیشتر برای روی کرسی بوده است.

مهمترین ماده اولیه ی مصرفی آن نخ پشمی الوان است.

جاجیم به طور معمول به صورت نواری بافت می شود که پس از اتمام آن را به صورت توپ پارچه در می آورند.

مهمترین مرکز تولید جاجیم استان اردبیل شهرستان خلخال است.

 

اصول کلی در بافت تمام پارچه های دستبافت:

1- اصالت مواد 

2- کیفیت مواد

3- نقوش اصیل و سنتی

4- رنگ ثابت

5- عدم مشاهده وزنه و گره روی پارچه

کارشناسی پارچه ها

 

پارچه زری:

از نخ ابریشم وگلابتون و روکش طلا و نقره استفاده شود.طرح ها ابتکاری و پیچیده و ظریف می باشد.

پارچه مخمل:

از ابریشم طبیعی استفاده شود نقوش ابتکاری و دارای نقوش برجسته باشد.

پارچه ترمه:

این پارچه تمام ابریشم یا تمام پشم باشد .نقوش جدید و ابتکاری باشد به روش انگشتی بافته شود.

پارچه دارایی:

در بافت آن از ابریشم طبیعی استفاده شود دارای نقش شعله پیکانباشد .نقوش تقارن نداشته باشد.

 

با سلام

مصاحبه با روزنامه جوان با اینجانب در خصوص صنایعدستی ایران حامل هویت فرهنگی ماست

در تاریخ 22 خرداد 1404

به مناسبت روز جهانی صنایعدستی

تقدیم حضورتان

با تشکر

باسلام

مصاحبه با خبرگزاری ایکنا با اینجانب در خصوص هنر دست ساز ایرانی، سفیر فرهنگی معرفی هویت ملی و دینی 

در تاریخ 20 خرداد 1404

به مناسبت روز جهانی صنایعدستی 

تقدیم حضورتان

با تشکر

 

زیر اندازهای سنتی ایران

مقدمه

نخستین حصیرها متعلق به 12000 سال پیش و متعلق به تمدن بین النهرین است.زیراندازهای ایرانی شامل حصیر

زیرانداز،نمدزیر انداز،پلاس،انواع گلیم،گبه،قالی و جاجیم است .در مجموع و افزون بر بافته ها ی دارای سه نوع بافت غیر داری یعنی جاجیم،نمد زیر انداز،وحصیر زیر انداز انواع فرش زیراندازهای سنتی ایران را تشکیل می دهد.

انواع گلیم

گلیم پلاس،گلیم ساده( دو رو یا تخت)گلیم سوماک (یک رو)، گلیم یک رو ولی غیر سوماک

پلاس : گلیمی درشت بافت ،تمام پشمی [ به صورت ذهنی و بدون نقشه بافته می شود.

گلیم ساده (دورو )بیشتر به دست عشایر بافت می شود

مهمترین ابزار کار دار یا دستگاه گلیم بافی است که می تواند

افقی یا عمودی باشد.به این خاطر آن را دورو نامیده اندچون از هر دو رو قابل استفاده است.

گلیم سوماک یا یک رو :یک نوع گلیم ضخیم و در مقایسه با گلیم ساده شیوه بافت کاملتر شده است.پشت گلیم سوماک یا یک رو بینقش بوده برای همین یک رو نامیده میشود از سوماکهای معروف ایران میتوانیم

به سوماک ورنی شیرکی، پیچ، رندی، سرانداز بینام اشاره کنیم.

که تفاوت عمده این سوماکها در نگارهها و نقوش و مواد اولیه آنهاست.

زیلو

پیشینه بافت زیلو 500 تا 700 سال و خاستگاه آن مناطق کویری ایران بوده است.

زیلو تنها زیراندازی که هم تار و هم پودش از نخ پنبهای انتخاب میشود و روش بافت آن متفاوت است بافت گلیم است

یکی از ویژگیهای زیلو محدود بودن رنگها در بافت آن است که از دو رنگ تجاوز نمیکند در بافت زیلو دو نوع نقش حاشیه و نقش کار وجود دارد

که هرچه این نقوش پیچیدهتر باشند بر ارزش زیلو میافزاید.

گبه

نام دیگر گبه را خرسک مینامند که البته درست نیست زیرا به هر فرش درشت بافی خرسک نیز میگویند.

گب نوعی فرش و بافته ی داری است

گرهدار ،تمام پشمی، ذهنی بافت، پرزهای بلند و طرحهای هندسی.

مراکز اصلی و مهم بافت گبه مناطق عشایری و روستایی است.

قالی

فرشی است پرزدار که از طریق درگیری پرز و گره زدن آن بر تار و پود گذاری بافته می شود .

شاخصترین و کاملترین زیرانداز سنتی است.

اولین فرش بافته شده به حدود 2500 سال پیش و با نام قالی پازیر یک شناخته میشود

این فرش توسط رودنکو باستان شناس روسی از منطقه سیبری کشف شد و نشان دهنده ی

قدیمیترین قالی کشف شده جهان توسط ایرانیان در دوره هخامنشین است.

ایران از قدیم الایام در بافت فرش شهرت خاصی داشته و این را میتوان از فرش زیبای بهارستان که در دوره ساسانی بافته شده و فرش های زیادی که از دوره ی صفوی به جا ی مانده ثابت کرد.یکی از اقلام صادراتی ایران فرش است که باعث به وجود آمدن مشاغل زیادی مرتبط با قالی شده است .

مواد اولیه قالی دستبافت

تار)چله(،پود،دار عمود یا افقی ،شاخه )متین(،چاقو)کارد( قلاب،قیچی،سیخ پود کشی،قشو،نقشه

در بافت قالی از دو نوع گره استفاده می شود

گره نامتقارن معروف به گره فارسی بیشتر در شهرهای اراک،قم،مشهد و اصفهان کاشان و نائین کاریرد دارد.

گره متقارن معروف به گره ترکی بیشتر در آذربایجان شرقی و غربی ،اردبیل و زنجان کاربرد دارد.

ابعاد و اندازه های قالی و همچنین طرح های ذهنی بافت و بر اساس نقشه در قالی بافی بسیار متنوع است.طراحی فرش در ایران بسیار متنوع است و خلاقیت و قدرت بی نظیر طراحان باعث شده ایران سرزمین طراحی فرش نامیده شود.همچنین کیفیت خوب پشم گوسفندان ایرانی

به خاطر ضخامت خاص آن،و رنگ آمیزی منحصر به فرد قالی در ایران باعث شده فرش ایرانی بسیار معروف شود و با وجود رقبایی همچون پاکستان ،پنال،ارمنستان و ....از نظر میدان

صادرات در راس همه ی ممالک صادر کننده ی قالی در جهان قرار گیرد.

در هنگام خرید قالی به چه نکاتی باید توجه کنیم:

 

1(ثبات رنگ گلیم:می توانیم پارچه غنایی را محکم روی گلیم بکشیم اگر رنگ را منتقل نکند نشان دهنده ی ثبات رنگ آن است.

2(تاروپود متراکم گلیم:هنگام خرید با دو دست قسمتی از آن را به دو طرفین بکشیم اگر تراکم کافی داشت به آسانی باز نمی شود.

3(سبک وزنی گلیم: هرچه گلیم سبک تر باشد مرغوب تر است.

4(عدم وجود شیار یا سوراخ در حد فاصل رنگ ها

5(عدم داشتن سره : یعنی طول و عرض گلیم یکی باشد یا در صورت داشتن سره مقدارآن کم باشد .

با سلام خدمت همراهان گرامی

اینک بهار به دروازه شهرها رسیده و رستاخیزش را در گیتی دمیده...

با دعایی خاضعانه به درگاه مدبر هستی، احسن الحال را برایتان آرزومندم.

بهارتان زیبا

1404

با سلام

مصاحبه خبرگزاری ایمنا با اینجانب در خصوص هنر دستان ایرانی، چگونه می توان صنایع دستی را به بازارهای جهانی معرفی کرد

در تاریخ 28 اسفند ماه 1403

تقدیم حضورتون

برای مشاهده تمامی مصاحبه روند زیر را طی کنید:

خبرگزاری ایمنا/ فرهنگ/ میراث فرهنگی

https://www.imna.ir/x9f7w

 

 

کارشناسی محصولات سفال و سرامیک

سفال به بدنه‌هایی گفته می‌شود که با خاک‌های ثانویه همچون خاک رس که دارای چسبندگی زیاد و درجه پخت کمتری است ساخته شود. سرامیک به بدنه‌هایی اطلاق می‌شود که با خاک‌های اولیه نظیر کائولین، خاک سفید (ترکیبی از کاولین، کوارتز و سیلیس) و خاک استون ور دارای چسبندگی کمتری در مقایسه با خاک‌های ثانویه بوده و به درجه پخت بالاتری بیش از ۱۰۸۰ درجه سانتیگراد نیاز دارد گفته می‌شود.

الف- در مورد محصولات بدون لعاب ( یا بدون پوشش لعاب گونه)

1)ضرورت وجود تعادل تقارن و ایستایی در محصول ساخته شده

2)نداشتن آلوئک ،ناصافی، ناهمواری و نایکنواختی و ضمناً ظرافت ساخت

3)نداشتن لب پریدگی،عدم وجود سوختگی در روی سطح، نداشتن ترک در قسمت‌های درونی و بیرونی و برخورداری از پخت مناسب و یکسان در تمامی سطوح حدود ۹۵۰ تا ۱۰۰۰ درجه سانتیگراد برای بدنه‌های رسی و حدود ۱۲۰۰ درجه سانتیگراد و بالاتر در صورت لزوم برای بدنه‌های از نوع خاک و چینی و...

4)در صورتی که بدنه دارای نقش یا نقوشی است نقوش می‌بایست سنتی و اصیل و ملهم از فرهنگ محل تولید خود بوده ضمناً از رنگ یا رنگ‌های ثابت برخوردار و با حرارت مناسب نیز پخته شده باشد

5)فقط محصولاتی که با روش فشاری، ورقه‌ای، لوله‌ای، چرخ کاری و دیگر (با توجه به آنکه حتماً دارای نقش بوده و نقوش با دست و قلم بر روی محصول نقش شده باشد ساخته شده باشد)،در محدوده صنایع دستی قرار می‌گیرد

ب-در مورد محصولات لعاب دار

1)محصولات سفالی و سرامیکی یا لعابدار است و یا بدون لعاب بنابراین استفاده از روغن جلا، واکس ،روغن سوخته و... که ظاهراً به جای لعاب به کار برده می‌شود و پوششی فاقد اصالت و ارزش فرهنگی هنری روی محصول به وجود می‌آورد و ضمناً محصول را از شکل یک بدنه یا فرم سفالی خارج می‌کند و آن را شبیه به محصولی چوبی یا چرمی و... به نظر می‌رسد کاملاً مردود بوده و چنین محصولاتی نباید کارشناسی و اصولاً پذیرفته شود

2)برای لعاب کاری هرگز نباید از لعاب سربی به واسطه ایجاد مسمومیت استفاده شود و لذا فقط لعاب قلیایی یا لعاب فریت توصیه می‌شود باید توجه داشت که استفاده از لعاب سربی به خصوص برای محصولات مصرفی کاملاً مضر بوده و بسیار خطرناک است

3)وجود پریدگی لعاب، سوختگی لعاب، شره شدن لعاب، لعاب نگرفتگی در قسمت‌های مختلف و عدم یکنواختی لعاب بر سطح بدن نشان از عدم مهارت کافی در لعاب کاری و نیز عدم توجه کافی به هنگام پخت محصول در کوره و یا درجه پخت نامناسب و یا عدم رعایت زمان کافی برای پخت محصولات دارد و بدیهی است که وجود چنین نقیصه‌هایی از کیفیت محصول می‌کاهد

4)نقاشی رو رنگی نقاشی روی لعاب فاقد ارزش هنری بوده به سبب ناپایداری رنگ و نقش عدم برخورداری از پخت پس از نقاشی نمی‌تواند مورد توجه و عنایت قرار بگیرد

5)در تولید محصولات سفالی و سرامیک هر منطقه صرفاً باید از طرح‌ها و نقوش و نیز رنگ لعاب ویژه آن استفاده شود و فقط در چنین صورتی ست که محصولات و فراورده‌های تولیدی از ارزش خاصی که همانا شناسایی هنری آن است برخوردار می‌شود. مثلاً سفال و سرامیک شهرضا می‌بایست با لعاب هفت رنگ و یا لعاب زمینه لاجوردی با نقاشی سیاه قلم مشمل بر ماهی و گل همراه باشد و سرامیک میبد یزد می‌بایست با لعاب زمینه سفید با نقش خورشید خانم و مرغ و ماهی و رنگ آبی کبالتی توام با رنگ‌های نارنجی و صورتی و... همراه شود و نیز مناسب‌تر آن است که سفالینه‌های لالجین همدان به صورت سرویس‌های مختلف غذاخوری چایخوری لالجین و... بدون نقش و با لعاب‌های آبی تیره، آبی روشن، سبز، زرد، خردلی و قهوه‌ای تولید و ارائه شود

6)فرآورده‌های سرامیک دوغابی (قالبی) در صورتی در زمره ی آثار صنایع دستی محسوب می‌شود که از نقاشی روی محصول با بهره‌گیری از قلم و دست و طرح‌های سنتی و نیز انجام کارهای تکمیلی هنری برخوردار شود

7)هر محصول سفال یا سرامیکی لعابدار باید حتماً دو بار در کوره با درجه پخت مناسب و با رعایت زمان مناسب یک بار پس از ساخت و یک بار دیگر پس از لعاب کاری پخته شده باشد

تنها در چنین صورتی است که می‌توان انتظار داشت بدنه سفالین یا سرامیکی از استحکام و مقاومت لازم برخوردار بوده و لعاب نیز دارای دوام کافی است

8)محصول سفالی یا سرامیکی باید دارای کاربرد مشخص مصرفی با تزیینی توامان بوده و در مجموع از ظرافت و زیبایی لازم برخوردار باشد

با سلام

مصاحبه خبرگزاری ایمنا با اینجانب در خصوص بازارهای جهانی همچنان در انتظار صنایعدستی ایرانی

در تاریخ بیستم دی ماه 1403 

تقدیم حضورتون

برای مشاهده تمامی مصاحبه روند زیر را طی کنید:

خبرگزاری ایمنا/ فرهنگ/ میراث فرهنگی

https://www.imna.ir/x93Pc

 

با سلام

مصاحبه خبرگزاری جوان آنلاین با اینجانب در خصوص مهجوریت صنایعدستی در داخل و خارج

در تاریخ پنجم دیماه 1403

تقدیم حضورتان

برای مشاهده تمامی مصاحبه روند زیر راطی کنید:

خبرگزاری جوان آنلاین/ اقتصاد/ اخبار کلی

https://www.javanonline.ir/005L8v

به نام خدا

مصاحبه خبرگزاری دیباچه با اینجانب در خصوص مشکلات و راهکارهای صنایعدستی ، خدمت حضورتان

در تاریخ چهارم دی ماه 1403

خبرگزاری دیباچه/ تهران/ فرهنگی/ میراث و گردشگری

 

کوره و ساختمان آن در سفالگری

 

طی قرن‌ها روش‌های مختلفی برای پختن ظروف سرامیکی ابداع شده است ه برخی از آنها امروزه نیز رایج است و تعدادی دیگر از روش‌ها به علت آنکه مشکل بوده و یا مورد مصرف کمتری داشته است به تدریج متروک مانده و زیاد رفته است

روش حرارت دادن سرباز یکی از شیوه‌های اولیه است که بشر بدان دست یافته است در منطقه جنوب ایران نظیر ( کلپورگان و شهوار میناب ) برای پختن ظروف هنوز از این روش استفاده می‌شود در این کوره‌ها ظروف را در گودالی گذاشته وی آن را با هیزم می‌پوشانند سپس با آتش زدن هیزوم‌ها موجبات پخته شدن روف داخل گودال را فراهم می‌سازند.

در این روش به دلیل یکنواخت نبودن دامنه حرارت بسیاری از ظروف در اثر شوک حرارتی می‌شکنند توضیح این قسمت باز کوره یا تکه‌های گل پوشانده شده است از این رو ظروف در داخل کوره حرارت داده می‌شود

حدود ۵۰۰۰ سال قبل در قسمت مدیترانه کوره‌هایی از آجر خشک ساخته شد که سوخت لازم ، از قسمت تحتانی وارد آن می‌شد سوخت این نوع کوره‌ها با چوب تامین می‌شد و حرارت آن از قسمت پایین به قسمت بالا انتقال می‌یافت این نوع کوره که در ایران باستان و یونان رایج بوده است کوره کشش فوقانی نامیده می‌شود. هنر ساختن کوره در شرق و خاور دور بسیار پیشرفته‌تر از اروپاست با دسترسی آسان به مواد اولیه نسوز و کائولین چینی‌ها توانستند کوره‌های عایق بهتری ساخته حرارت را در آنها افزایش دهد کوره‌های کندویی شکل اولین کوره‌هایی است که به دست چینی‌ها ساخته شده است این نوع کوره‌ها به نام کوره کشش تحتانی مشهور است در کشش تحتانی حرارت از پایین کوره به قسمت بالا آن منتقل می‌شود و دوباره برگشت می‌کند و از قسمت کف کوره خارج می‌شود در این نوع کوره‌ها ی‌توان حرارت را تا ۱۵۰۰ درجه سانتیگراد برد

کوره‌هایی که در ایران کاربرد دارند به طور معمول از نوع کوره‌های کشش تحتانی است و در برخی مناطق از انواع دیگر استفاده می‌کنند حداکثر حرارت ر این نوع کوره‌ها هزار درجه سانتیگراد است جنس داخل کوره از آجر معمولی است برای عایق‌بندی جدار داخلی آن را از کاه گل می‌سازند

پلان این نوع کوره‌ها دایره‌ای شکل و سقف آن گنبدی است که در وسط آن سوراخی ایجاد شده است و در مواقعی که کوره می‌سوزد سوراخ را می‌بندند و وقتی که کوره خاموش می‌شود برای خارج شدن حرارت از کوره سوراخ مذکور را باز می‌کنند دیواره‌های این نوع کوره طبقه‌بندی شده است اشیا بر روی آن طبقات چیده می‌شود در دیواره سوراخ‌هایی نیز ایجاد شده که فاصله طبقات را در صورت لزوم و بسته به ارتفاع اشیا می‌توان کم و زیاد کرد

در وسط کوره حفره‌ای وجود دارد که به طبقه‌بندی زیرین کوره که برای نصب مشعل تعبیه شده است و تقریباً ۷۰ سانتی‌متر ارتفاع دارد متصل است و مشعل در زیر حفره قرار می‌گیرد حرارت از طریق آن به کوره وارد می‌شود

منبع سوخت که نفت سفید و یا نفت مشعل یا هر نوع دیگر سوخت است به منظور ایجاد فشار بر روی ارتفاع قرار می‌گیرد و در سر راه منبع و مشعل نیز یک شیر وجود دارد که با آن شعله را کم و زیاد می‌کنند. در چهار طرف دیواره‌های کوره وراخ‌هایی به اسم دودکش تعبیه شده که از یک سمت به کف کوره و از سمت دیگر به بالای آن راه دارد کف بعضی از کوره‌ها پله پله است و روی این پله‌ها ظروف چیده می‌شود از دیواره گرفته شده است که در حال حاضر از کوره‌های برقی گازی و تونلی نیز برای پخت سفال استفاده می‌شود که جدیدترین نوع کوره‌های پخت کوره‌های تونلی است

همچنین امروزه از حرارت سنج برای تشخیص درجه حرارت داخل کوره استفاده می‌شود

مختصری درباره شیوه‌های جدید سفال

هم اکنون شیوه‌های گوناگون برای تزیین سفال توسط سفالسازان و یا دست اندرکاران هنر سفالگری به کار گرفته می‌شود

لعاب یکی از شیوه‌های تکمیل و تزیین سفال است به ویژه آنکه در این مورد لعاب‌های ابتکاری ساخته و به کار برده می‌شود

نقاشی و خطاطی روی سفال و نیز کنده کاری روی انواع سفالینه‌ها از دیگر شیوه‌های تزیین سفال است که در برخی از مناطق کشورمان مرسوم است

گفتنی است یکی از وجوه شناسایی و تشخیص سفال‌های مناطق مختلف ایران لعاب و نقش آن است که از دیرباز سفال‌های هر منطقه مهم سفالگری ایران با نقوش خاص و نیز در مواردی با لعاب خاص تزیین و آرایه می‌شده است

طرز تهیه ی گل سفالگری، 

برای تهیه گل سفالگری ابتدا خاک رس را می‌کوبند تا خورد و نرم شود سپس آن را الک کرده در حوضچه می‌خیسانند و به صورت دوغاب در می‌آورند ، دانه‌های شن و ماسه موجود در خاک به علت سنگینی ته نشین شود سپس دوغاب را از طریق سوراخی که مقداری از کف حوض بالاتر است به حوضچه مجاور منتقل می‌کند و آب آن از طریق سوراخ حوضچه خارج می‌شود و بقیه آب گل با تابش خورشید تبخیر می‌شود آنگاه گل را به کارگاه منتقل و با پا لگد می‌کنند و ورز می‌دهند تا متراکم‌تر شده حباب‌های هوا از میان آن خارج شود چسبندگی لازم را به دست آورد و آماده چرخ کاری شود سپس آن را به اندازه دلخواه لوله می‌کنند که این عمل را اصطلاحا چانه کردن و گلوله‌های کوچک گل را چانه می‌نامند ومعمولاً برای اشیا بزرگتر از گل سفت‌تر و برای اشیا کوچکتر از گل نرم‌تر استفاده می‌شود

روش های ساخت

مصنوعات سفالی به طور معمول به روش‌های مختلف ساخته می‌شود که مهم‌ترین آن عبارت است از روش فشاری، روش لوله‌ای، روش ورقی، روش چرخ کاری و روش قالبی که نحوه انجام هر یک به شرح زیر است گفتنی است که هنرمندان سفالگر گاه از تلفیق روش‌های مذکور نیز برای ساخت محصول سفالین استفاده می‌کنند

الف-روش فشاری: این روش ساده‌ترین روش شکل دادن به گل است ابتدا یک گلوله گل ورز داده شده را انتخاب می‌کنند پس با فشار انگشت شست سوراخی میان گلوله گل ایجاد می‌کنند بعد گلوله را ه آهستگی در کف دست چپ چرخانده با انگشتان دست راست به آن شکل می‌دهند گفتنی است که گلوله گل باید دائما مرطوب باشد تا رطوبت کلی آن از بین نرود و ترک بر ندارد در این روش از شکلی ساده استفاده کنید

ب-روش لوله ای: با این روش می‌توان ظروف بسیار حجیم و بزرگ ساخت یونانیان این روش را بسیار گسترده انجام می‌داده‌اند برای ساخت ظرف به این روش ابتدا صفحه گلی مدور به ضخامت نیم تا یک سانتی‌متر تهیه می‌کنند این ورقه باید روی صفحه گچی قرار گیرد سپس با کف دست گل را باریک کرده به صورت لوله در می‌آورند لوله مزبور را روی صفحه تخت می‌گذارند و آن را با دست ه جلو و عقب می‌برند تا شکل آن کامل شود سپس لوله‌های گلی را روی هم قرار داده با فشار دادن آن را به هم وصل می‌کنند تا شکل مورد نظر کامل شود هنگام کار پایین ظرف را در یک نایلون می‌پیچند زیرا اگر ظرف خشک شود امکان اضافه کردن گل بر روی سایر لوله‌ها وجود ندارد و گل جدید هنگام خشک شدن ترک خواهد خورد

ج-روش ورقه ای: مقداری گل را با دست و یا به کمک وردنه روی میز صاف می‌کنند و به صورت تخت در می‌آورند سپس گل را به ابعاد شکل مورد نظر برش می‌دهند و به یکدیگر وصل می‌کنند قطعات باید با دقت اندازه‌گیری شود

د-روش چرخ کاری: این روش به تمرین مرتب نیاز دارد مراحل ساخت یک ظرف در روش چرخ چنین است:

1)مقدار گل ورز داده شود یک چانه گل را ا ضربه به روی چرخ می‌گذارند به طوری که گل کاملاً به چرخ بچسبد

2)سرعت گردش چرخ را به حداکثر می‌رسانند به قدری آب بر روی گل ریخته سپس با کف یک دست آن را به طرف مرکز چرخ فشار می‌دهند و با دست دیگر آن را حمایت می‌کنند پس از مدتی گل کاملاً در مرکز چرخ قرار می‌گیرد به این مرحله مرکز کردن گل می‌گویند

3)باز کردن گل: پس از آن که گل در مرکز قرار گرفت سعی می‌کنند آن را به صورت هرمی شکل درآورند ر این مرحله با دو دست گل را چند بار بالا و پایین می‌آورند تا کاملاً در دست محاط شود پس از آن با دو انگشت شست به وسط گل فشار می‌آورند تا سوراخی در وسط آن ایجاد شود. باید توجه داشت که عمق این سوراخ باید به اندازه یک سانتی‌متر از کف چرخ بالاتر باشد بعد به آرامی انگشتان را از یکدیگر دور می‌کنند تا سوراخ مزبور گشادتر شود

4)بالا بردن یا بالا گرفتن گل: این عمل موجب می‌شود دیواره‌های گل نازک شود دو دست را در کنار دیواره ظرف قرار داده سپس با حرکت انگشتان سبابه گل را ز پایین به بالا استوانه می‌آورند بدین ترتیب یک استوانه کامل با ضخامت مناسب بر روی چرخ تشکیل می‌شود می‌توان با کم یا زیاد کردن فشار دو دست شکل لازم به وجود آورد

5)برای ساختن شکل‌های باز مانند بشقاب و کاسه احتیاج به ساختن استوانه نیست و بعد از مرکز کردن و یا باز کردن گل باید مستقیماً شکل ظرف را تعقیب کرد

6)پس از اینکه شی شکل مورد نظر را پیدا کرد به وسیله نخ یا سیم نازک آن را از بقیه چانه جدا می‌کنند ظرف ساخته شده را مدتی در سایه می‌گذارند تا نیمه خشک شود این مدت بسته به بزرگی و کوچکی و یا نازکی و ضخامت فرآورده از ۱۲ تا ۲۴ ساعت متغیر است

7)پس از گذشت این مدت شی را به صورت وارونه روی چرخ گذاشته در حالی که چرخ حرکت می‌کند با یک تیغه ساده قسمت‌های زاید را که بیشتر مربوط ه ته ظرف است می‌تراشند

8)پس از تراش شکل کامل می‌شود و باید آن را ۲۴ ساعت در سایه قرار داده و سپس آن را مقابل آفتاب یا گرمخانه گذاشت تا کاملاً خشک شود بعد از خشک شدن کامل در صورت لزوم می‌توان شی را با سمباده صیقلی کرد

اشیای سفالین پس از ساخت داخل کوره قرار می‌گیرد و پس از حرارت دیدن پخته می‌شود چنانچه قرار باشد اشیا بدون لعاب عرضه شود باید با درجه حرارتی بین ۹۵۰ تا هزار درجه سانتیگراد و به مدت ۸ ساعت در کوره پخته شود در حالی که سفال‌هایی که بعداً به صورت لعاب‌دار عرضه خواهد شد در این مرحله با حرارت ۹۰۰ تا ۹۵۰ درجه سانتیگراد و به مدت ۸ ساعت پخته می‌شود تا بعداً بتواند لعاب را به خود جذب کند